استاد شجریان - شجریان، آوازخوانی برای همه زمان ها

شجریان، آوازخوانی برای همه زمان ها _ وبلاگ نواهای ایرانی

^{بدون کمترین شک و شبهه ای و بدون هیچ حس متعصبانه و غیر منطقی اگر قرار باشد نام پنج موسیقیدان برجسته تاریخ موسیقی ایران را نام ببریم، از نام محمدرضا شجریان به راحتی نمی توانیم بگذریم. در واقع باید گفت که نام شجریان و موسیقی ایرانی به نوعی به هم گره خورده است. این را حق مسلم او هم می توان دانست. تلاش و کوشش و ممارست جدّی به علاوه استعداد و خلّاقیت و ذهن فعّال از هر شخصی یک استثنا به وجود می آورد، آن گونه که از حافظ و سعدی و فردوسی و باربد و نکیسا و شاملو و اخوان و پایور و صبا و ... به وجود آورد. این ذهن خلّاق نکته ای است که اگر نباشد، تلاش ها هم بی فایده می شود. انسان سال ها بکوشد، امّا از ابتکار و ابداع و پرواز ذهن و اندیشه در او خبری نباشد، درست عین ماشین آخرین مدل و سنگین قیمتی است که صاحب اش مجبور است هر روز، آن را با هل دادن روشن کند! هنرمند بدون خلّاقیت هم منتظر اندیشه دیگران باید بماند تا به او دیکته شود و او به طور صرف پیاده کننده آن اندیشه باشد. شجریان، بی خود شجریان نشده است.}

^{ما گدایان خیل سلطانیم شهربند هوای جانانیم}

^{اثر "نوا، مرکب خوانی" ماحصل جمع دو اندیشه است که به جرأت می توان گفت برترین اثر تاریخ موسیقی ایران زمین را به وجود آورده اند: شجریان و مشکاتیان به علاوه نوازندگانی که خود، دنیایی از اندیشه اند، امّا تفکر شخصی چون مشکاتیان، جهت آگاهانه تر و مثبت تری بدان داده است. گوشه نهفت در نوا که در اصل اوج آن مقام می تواند به حساب آید، به زیباترین و لطیف ترین و ظریف ترین شکل ممکن بر روی این بیت اجرا شده است که معلوم نیست ذهن چند خواننده و آوازخوان مملکت ما تا آن نقطه می تواند پرواز کند. این تنها یک بیت است که به ذهن ام آمد که بگویم. به همین دلیل است که از شجریان به عنوان تنها خواننده ای می توان یاد کرد که آوازهای اش، ماندگار است و مردم و علاقه مندان، آوازهای او را زیر لب زمزمه می کنند و حتـّی دیگر خوانندگانی که از وی می خواهند تقلید کنند، آوازهای او را تقلید می کنند! این مسأله، یعنی یک موفقیت بزرگ برای یک خواننده در جامعه ای که امروزه دیگر مردم اش حال و حوصله شنیدن چهچهه این و آن را ندارند و فوری می خواهند دستی بزنند و پایی بکوبند! امروزه حتّی رفتن به کنسرت های شجریان، خود، مایه مباهات و افتخار آن دسته ای است که هیچ چیزی از آوازهای شجریان درک نمی کنند! آنانی هم که علاقه دارند که دوست دارند که او تا چند شب برای شان بخواند!}

^{مسیر صحیح آوازخوانی و تقویت صدا که متأسفانه اکثر قریب به اتفاق خوانندگان ما، از آن به طور کامل به دور هستند، نکته ای است که صدای شجریان را حتّی تا مرز هفتاد سالگی، همان طور سر پا و استوار نگه داشته است و همین مسیر و موفّقیّت های وی، تا بدان پایه بوده است که خوانندگان بسیاری مقلّد صرف او هستند، حال داستان شاگردان کلاس های آواز که دیگر سر جای خود بماند! در واقع چه بخواهیم و چه نخواهیم، او به معیار آواز ایرانی تبدیل شده است و همه انتظار دارند که بقیه هم مثل او بخوانند و هیچ کس هم مثل او نخواند!!!}

^{در جایی از فراز و نشیب های آوازخوانان ایرانی گفتیم. باید گفت که به طور حتم شجریان تنها خواننده ای است که فراز و نشیب هایش به طور کامل اختیاری و از سر قصد و هدف خاص و آگاهانه بوده است. اگرچه آثار متعلّق به این دوره، علاقه مندان حرفه ای او را راضی نکرد، امّا واقعیت آن است که همین آثار غیر قابل انتظار هم در سطح بالاتری از آثار بسیاری از آوازخوانان دیگر قرار می گیرد. البتّه این که می گوییم بسیاری از خوانندگان، خب، همه می دانیم که کل خوانندگان معروف و قابل بحث این نوع موسیقی در ایران، به تعداد انگشتان یک دست هم نمی رسد!}

^{شعرشناس بودن و آشنایی با ادبیات، لازمه آوازخوان خوب بودن است، امر مهمّی که با اظهار تأسف باید گفت که آن را هم خیلی از خوانندگان و به خصوص عمده سرشناسان این رشته موسیقی، آن را چندان جدّی نگرفتند و به یک تحریر و چه چه زدن بسنده نمودند. امبا کسانی چون بنان و شجریان از این لحاظ در رأس قرار می گیرند که شعرشناس هم بودند. در روش نوین و منحصر به فرد آوازخوانی بنان، این امر به طور کامل واضح است و شجریان هم در ادامه طی مسیر موفّقیّت خود در سال های جوانی، به آن چه که در این مورد باید می رسید، رسید. همچنین ارایه تحریر که نیازمند درک زمان و موقعیت شعری و موسیقایی است، از ذهن تیز پرواز خواننده نباید دور بماند. بررسی کنیم ببینیم تعداد کسانی که غیر از شجریان، این امر را مورد توجه کامل و دقیق داشتند، به عدد و پنج می رسد یا نه!}

^{رمز ماندگاری حافظ، بیان نو و اجتماعی اشعار او بود و همین رمز ماندگاری را هم شجریان در آوازهای اش آشکارا دارا است؛ یعنی همان چیزهایی که در ابتدا گفتیم: خلّاقیت، اندیشه والا و مبتکر، نگاه همه جانبه به ویژه نگاه اجتماعی و خاص بودن. سعدی، شعر خاص و پیچیده تر از حافظ سروده است و چون با نگاه فراتر از نگاه عام و خوش سروده است، پس او هم به نوعی دیگر رمز ماندگاری را در خود دارد. پس چنین اسن که خاص بودن را حسن بزرگی می توانیم به حساب آوریم.}

^{یادمان باشد خیلی از آثار هم که در جمع های دوستانه و خصوصی ایجاد می شود، خیلی مواقع پر بارتر و پر احساس تر است که بهتر است علاقه مندان آن ها را هم بیابند. امّا کوتاه سخن آن که با رعایت و حفظ حرمت همه آنانی که در زمینه موسیقی آوازی، کشیده اند و می کشند و ضمن توجّه به تفاوت سلیقه ها و اندیشه ها، ولیکن با توجه به یک بحث کلّی که داریم، باید گفت که شجریان دیگر چیزی از آواز برای فرد دیگری نگذاشته است! به راستی از نوا و همایون و دشتی و راست پنج گاه و شور و ماهور و سه گاه و چهارگاه و بیات ترک و ابوعطا و ... چیزی هم برای کسی گذاشته است که بخواند؟!!! اگر این گونه باشد، او را به "آوازخوانی برای همه تاریخ" می توان ملقّب نمود. البتّه درست است که روش های آوازخوانی متفاوت است، امّا خب، مبحث ما در اینجا اصلاً روش آوازخوانی صرف نیست که "هزار نکته باریک تر ز مو اینجا است."}

^{آن چه را که در مورد ذهن فعّال و خلّاق او گفتیم، در هنرهای پرشماری که دارد، به راحتی می توان دید و حدس زد، حتّی اگر به آوازهای اش هم گوش ندهیم! در خاطرمان باشد بیشتر از هر هنری، این شخصیت وی هست که نقش مهر ماندگاری را بر دفتر هنر او ثبت می کند، درست عین قهرمانی که پهلوانی اش سرّ ماندگاری او است.}

^{وبلاگ نواهای ایرانی ر.زارعی}

+ نوشته شده در یکشنبه 1385/06/26ساعت 17:39 توسط فرشید احمدی | | پست ميل [ بازديد]