استاد شجریان - درباره کارگاه هاي آواز بانوان

درباره کارگاه هاي آواز بانوان - شرق ویژه استاد شجریان

^{درباره کارگاه هاي آواز بانوان
استاد پاسخ داد
ساناز ستارزاده*
در کارگاه هاي آواز استاد شجريان با خانم ها من به عنوان تک نواز تار و همراهي کننده آواز حضور داشتم. در کل سه جلسه با نزديک به 70 هنرجو تشکيل شد و در هر جلسه تقريباً 20 هنرجوي خانم اجراي برنامه کردند. پيش از آغاز اين جلسات استاد نشستي با حضور تمامي شرکت کنندگان خانم و آقا برگزار کرد و از مشکلات اين هنر در ايران گفت. مهم ترين چيزي که ايشان مطرح کرد و بسيار آموزنده بود، اين بود که نوازنده نمي تواند آواز تدريس کند و همين طور بهتر است که خانم ها نزد يک مدرس خانم تعليم ببينند. همچنين استاد اشاره اي به گذشته خود و استاداني که نزد آنها تعليم ديده، داشت و گفت که بيشتر اين استادها مثل مرحوم نورعلي برومند خواننده نبودند.
برخي از هنرجويان درباره صداسازي و اينکه چه تکنيک هايي بايد بياموزند، سوال کردند و استاد به آنان پاسخ داد.
اما در جلسات اصلي بيشتر خانم ها داوطلبانه برنامه اجرا کردند و از بين تمامي شرکت کنندگان تنها حدود پنج يا شش نفر که داوطلب نشدند، آواز نخواندند. اين جلسات بيشتر جلساتي براي آزمون داوطلباني بود که مي خواستند صداي خود را محک برنند و اشکالات خود را بدانند و استاد از بين آنها پنج نفر را براي کار بيشتر و تعليم انتخاب کرد.
مشکل بيشتر هنرجويان صداسازي عدم توانايي در نفس گيري و تحريرهاي خشک بود که آقاي شجريان اين مسائل را به آنها متذکر شد. برخي درباره رديف اطلاعات بسيار اندکي داشتند و استاد از آنها راضي نبود و به برخي گفت که شما کاملاً مبتدي هستيد و بايد از آغاز اين هنر را ياد بگيريد.
برخي مطرح مي کردند که دوست دارند وسعت صداي بيشتري داشته باشند و استاد عدم توانايي حنجره و جنس صدايشان را به آنها گوشزد مي کرد.
نحوه برخورد ايشان براي من خيلي آموزنده بود زيرا تقريباً بيش از 80 درصد هنرجويان فالش مي خواندند و با اين حال استاد تا پايان اجراي ايشان تامل مي کرد، حتي وقتي برخي از شرکت کنندگان بيش از ميزان لازم اجراي برنامه مي کردند. استاد گفته بود که در دو سه گوشه اصلي هر آواز بخوانند و برخي بيشتر مي خواندند و در تمام اين جلسات فقط يک نفر را ديدم که تصنيف اجرا کند، بقيه همگي آواز خواندند. استاد به هنرجويان گفت بيشتر به صداهاي استاد ظلي و همين طور قمر الملوک وزيري گوش بسپارند و سعي نکنند از صداي آقايان تقليد کنند. اما در کل ايشان نسبت به همه و حتي من صبور بودند و وقتي نتي غير از آنچه بايد مي زدم، پس از پايان اجرا به من گوشزد مي کردند.
گاه صحبت هايي در جلسات به وجود مي آمد و برخي از خانم ها نسبت به ممنوعيت صداي بانوان در جامعه اعتراض داشتند و از استاد مي خواستند که بيش از پنج نفر را براي تعليم دادن انتخاب کنند. ايشان گفت من به دنبال صداهاي استثنايي هستم و اين نوع صداها بسيار ناياب است.
اطلاعات کم برخي از هنرجويان باعث تعجب بود. آنها بيشتر آوازهاي استاد شجريان و همين طور قمر الملوک وزيري را اجرا مي کردند و در دستگاه شور و اصفهان آواز مي خواندند و برخي نمي دانستند که اگر در دستگاه اجرا مي کنند، شور در چه پرده اي است يا راست کوک و چپ کوک چيست و خيلي ها شناخت خوبي از شعر نداشتند. عده اي هم بودند که از من ناراحت مي شدند و فکر مي کردند جاي صداي آنها را در سازم پيدا نمي کنم. استاد مي گفت بايد روي صداها کار کنيد و با تحريرها بازي کنيد. همين طور متذکر شد که هر خواننده بايد با يک نوازنده کار کند و آواز بخواند. متاسفانه هنرجويان با يک نوازنده کار نکرده بودند و اين در نحوه خواندن آنها مشهود بود.
در کل وقت براي اجرا و توضيحات استاد بسيار کم بود. هنرجويان با استرس فراوان برنامه خود را اجرا مي کردند و استاد گفت هر احساسي داشته باشيد اولين تاثير در صدايتان به وجود مي آيد و عدم اعتماد به نفس مساله اي است که بايد برطرف شود. يکي از هنرجويان درباره تمرين هايي که براي صداسازي بايد انجام شود سوال کرد اما وقت آنقدر تنگ بود که استاد نتوانست به اين پرسش پاسخ دهد.اما خوبي جلسات اين بود که هنرجويان فهميدند که از چه الگوهايي پيروي کنند و با يک نوازنده به تمرين بپردازند. تاکيد استاد بر عدم تقليد و اينکه هر خواننده سبکي را پيدا کند که با جنس صدايش همخواني داشته باشد.
* تک نواز تار در کارگاه هاي آواز محمدرضا شجريان براي بانوان و عضو گروه خورشيد}